SDS Nedir? Kimyasal Yönetiminde Kritik Rolü

Kimyasal yönetimi denildiğinde çoğu işletmede ilk akla gelen doküman Güvenlik Bilgi Formu'dur (SDS – Safety Data Sheet).

Ancak SDS, yalnızca mevzuat gereği hazırlanması gereken bir belge değildir. Doğru kullanıldığında; proses güvenliğinden iş sağlığına, çevre uyumundan müşteri denetimlerine kadar tüm sistemin temelini oluşturur.

SDS Nedir?

SDS, bir kimyasal maddenin veya karışımın;

• Tehlike sınıflandırmasını

• Fiziksel ve kimyasal özelliklerini

• Sağlık ve çevre risklerini

• Güvenli kullanım koşullarını

• Depolama ve bertaraf bilgilerini

standart bir formatta sunan teknik bir dokümandır.

Türkiye'de SDS'ler KKDİK ve SEA (CLP) mevzuatı kapsamında hazırlanır. Avrupa Birliği'nde ise REACH ve CLP Tüzükleri geçerlidir.

SDS Neden "Kimyasal Yönetimin Anahtarıdır"?

Birçok firma SDS'yi yalnızca tedarikçiden alınıp dosyalanan bir belge olarak görür. Bu yaklaşım ciddi riskler doğurur.

Doğru bir kimyasal yönetim sistemi için SDS şu alanlarda aktif olarak kullanılmalıdır:

1️⃣ Risk Değerlendirmesi

Kimyasal risk analizi yapılırken:

• Maruziyet senaryoları

• H ve P ifadeleri

• DNEL / PNEC değerleri

• Parlama noktası, patlama limitleri

SDS üzerinden alınır.

Eksik veya hatalı SDS doğrudan yanlış risk analizi anlamına gelir.

2️⃣ ATEX ve Proses Güvenliği

Yanıcı solventler, toz oluşumu, buhar basıncı gibi bilgiler ATEX zon sınıflandırmasının temel girdileridir.

SDS doğru okunmadan yapılan zon hesaplamaları teknik olarak eksik kalır.

3️⃣ Depolama ve Kimyasal Uyumluluk

Kimyasalların birlikte depolanıp depolanamayacağı,
reaktiflik bilgileri ve bozunma ürünleri SDS Bölüm 7 ve 10'da yer alır.

Bu bilgiler dikkate alınmazsa:

• Reaksiyon riski

• Yangın

• Toksik gaz çıkışı

oluşabilir.

4️⃣ Müşteri ve Denetim Süreçleri

ZDHC, OEKO-TEX, GOTS gibi sürdürülebilirlik ve tekstil denetimlerinde SDS içerikleri detaylı şekilde incelenir.

Güncel olmayan SDS'ler:

• Denetim uygunsuzluğu

• Sevkiyat durdurma

• Müşteri kaybı

ile sonuçlanabilir.

En Sık Yapılan Hatalar

Sahada en sık karşılaşılan problemler:

• 5–10 yıl güncellenmemiş SDS'ler

• Yanlış GHS sınıflandırmaları

• Eski mevzuata göre hazırlanmış formatlar

• Türkçe zorunluluğuna uyulmaması

• Tedarikçi değiştiği halde SDS güncellenmemesi

Bu hatalar çoğu zaman ancak denetimde fark edilir.

Stratejik Yaklaşım: SDS'yi Dosyalamak Değil, Yönetmek

Profesyonel bir kimyasal yönetim sistemi şu adımları içermelidir:

✔ SDS envanterinin oluşturulması
✔ Güncellik kontrolü
✔ Mevzuata uygunluk doğrulaması
✔ Risk değerlendirmesi ile entegrasyon
✔ Tonaj ve kayıt süreçleri ile bağlantı
✔ Dijital arşiv ve izlenebilirlik

SDS yalnızca bir belge değil; işletmenin kimyasal güvenlik altyapısının temelidir.

Sonuç

Kimyasal yönetimi, yalnızca mevzuata uyum değil, operasyonel güvenliğin ve marka güvenilirliğinin de temelidir.

SDS'yi doğru okumak, doğru yorumlamak ve sistemle entegre etmek, sürdürülebilir bir EHS yaklaşımının başlangıç noktasıdır.