Analitik Yöntemlerin Validasyonu - Bölüm 2: Validasyon - Kalibrasyon Terimleri

Yöntem validasyon işlemi; analitik bir yöntemin belli bir amaç için kullanılabilir, kabul edilebilir olduğunun kanıtlanma işlemidir.

Yöntem Performansı Kriterleri

Yöntem performansı, yöntemin istenilen sonuçları verebilme yeteneğidir ve bazı kriterlere bağlıdır:

- Seçicilik
- Seçimlilik
- Ölçüm aralığı
- Kalibrasyon eğirisi doğrusallığı
- Duyarlılık
- Geri kazanım
- Belirtme sınırı
- Nicel tayin sınırı
- Gerçeklik
- Kesinlik
- Doğruluk
- Sağlamlık ( Turarlılık )
- Ölçüm belirsizliği

Yukarıda sayılan kriterleri madde madde açıklamaya çalışalım.

Seçicilik: Örnek matriksi içinde diğer bileşenler varlığında ilgili analitin doğru şekilde tayin edilebilme yeteneğidir.

Seçimlilik: Seçiciliğin mükemmel halidir.

Belirtme Sınırı ( LOD : limit of detection ) : Makul istatiksel kesinlik içerisinde ölçülebiln en küçük derişimdir.

XL = XBL + k x SBL

Yukarıda verilen formülde;
XL , en küçük ölçüm değerini , XBL  blank( kör ) için saptanan değeri, SBL blank’ın standart sapmasını ifade eder. k değeri güven değeri sabiti olarak geçer. k değeri için %95 güven sınırı genel olarak kabul edilebilir bir değerdir.
 
Saptama Sınırı ( LOQ : Limit of quantification ) : Kabul edilebilir düzeyde tekrarlanabilirlik ve doğruluk ile saptanabilen en küçük derişim değeridir.

Ölçüm Aralığı ( Measuring range ) : Kabul edilebilir kesinlik ve doğrulukta saptanabilen derişim aralığıdır.Doğruluk ve kesinlik valide edilen tüm derişim aralıkları için kabul edilebilir düzeyde olmalıdır.

Doğrusallık ( Linearity ) : Örnek ortamındaki analit derişimi ile alınan sinyal arasındaki ilişkinin orantılı olduğu derişim aralığıdır. Bunun tespini için kalibrasyon eğrilerinden faydalanılır.

Duyarlılık : Bir ölçüm sisteminin yanıtındaki değişimin derişime oranıdır. Kalibrasyon eğirisinin eğimi olarak da ifade edilebilir.
 
Doğruluk ( Accuracy ) : Ölçülen değerin gerçek değere yakınlığını ifade eder. Gerçeklik ve kesinliğin bileşimidir.

Gerçeklik ( Trueness ) : Bir dizi ölçümün ortalamasının kabul edilen referans değere yakınlığıdır.

Kesinlik ( Precision ) : Bağımsız ölçüm sonuçlarının birbirine yakınlığıdır. Kesinlik azalırsa, tekrarlı ölçüm değerleri geniş bir aralığa dağılırlar.

Kesinlik = Tekrar edilebilirlik / Tekrarlanabilirlik olarak ifade edilir.

Tekrar edilebilirlik : Aynı ölçüm koşullarında aynı analitin ardışık ölçüm sonuçlarının birbirine yakınlığıdır.

Tekrarlanabilirlik : Aynı analitin farklı koşullarda ölçüm sonuçlarının birbirine yakınlığıdır.

Sağlamlık : Yöntemlerde istenerek yapılan küçük değişikliklere karşı elde edilen sonucun etkilenmemesini ifade eder.

Yukarıda açıklanan bu kavramlar yöntem validasyonunda ve kalibrasyonda kullanılan kavramlardır.
Ayrıca validasyon veya kalibrasyon işlemine başlamadan önce bazı bilgilere ihtiyacımız vardır:

- İlgili analitler nelerdir?
- Derişim düzeyi nedir?
- Girişim var mı?
- Örnekleme uygun mu?
- En uygun yöntem hangisi?
- Hangi düzeyde bir validasyon gerekli?
- Söz konusu yöntem nasıl kullanılacak?

Tümü